§.VIII: Omitting "improbant secus docentes" is tautology-avoidance; German prototype sub specie; like omissions already in Invariata witnesses
As for the other change — or rather the omission in the Variata of And they reject those who teach otherwise — we admit those exact words are not read there.
Yet in every article of any confession the same sense, or something like it, must be understood: whoever positively confesses a point always denies and rejects what stands against it.
So the omission is only an avoidance of tautology; it can introduce no substantial mutation.
I pass over this further note on the prior change: in the prototype exemplar of the Invariata as the German plainly shows, and Dorsche does not deny it page 183, the article was expressed thus — Concerning the Lord's Supper they confess that the body and blood of Christ are truly present under the species of bread and wine — which at that time could easily smell of pontifical transubstantiation by itself.
Hence the historiographers of the Augsburg Confession report that the pontificals simply admitted this article in those words.
And as for the later omission, it is no secret that a similar — indeed much longer — rejection is missing in the Invariata exemplars of Chytraeus and Caelestinus when Article XIII and XVIII are compared; yet that omission never kept Invariata theologians from treating either exemplar as genuine then or now.
In many articles besides — 3, 4, 6, 7, 11, 14, 18, 19, 20, 21 — no rejection of contrary teaching was added even at the Confession's first framing, and yet it was still to be heard as implied.
Latin
Ad mutationem verò alteram quod attinet, seu potius omissionem Verborum horum in Variata: Et improbant secus docentes, etsi verba sic expressa inibi haud legi fateamur, in Confessionis tamen cujuscunque Articulis singulis subintelligi vel eadem, vel similia, videri necessariò debent: Qui enim positivè aliquid in Confessione fatetur, ille id semper, quod secus se habet, diffitetur ac improbat; Ut proinde omissio verborum istorum, Tautologiae duntaxat evitatio habenda sit, certè Substantialem mutationem nullam inducere queat. Taceo, quod ad priorem mutationem attinet, in prototypo Exemplari Invariatae Confessionis (prout id Germanica disertè ostendit) Articulum ita fuisse expressum, (non diffitente Dorscheo, cit. pag. 183.) De Coena Domini &c. fatentur, Corpus & Sanguinem Christi, sub specie panis & Vini, verè adesse; id quod Transubstantiationem Pontificiam per se, istô praesertim tempore, redoluisse, nulli facilè dubium esse potest. Unde etiam à Pontificiis Articulus hic, dictis verbis constans, simpliciter admissus fertur ab Historiographis Augustanae Confessionis omnibus. Quod ad posteriorem verò mutationem attinet, ignotum esse haud potest, & similem, imò prolixiorem multò improbationem omissam deprehendi in Augustanae Confessionis invariatae Exemplaribus Chytraei & Caelestini, inter se collatis, quoad Articulum XIII. & XVIII. (Quae tamen Omissio nihil prohibuit, quò minus ab Invariatae Confessionis Theologis utrumque Exemplar pro genuino habitum semper sit, hodièque habeatur.) & in plurimis Articulis e.g. in 3. 4. 6. 7. 11. 14. 18. 19. 20. 21. ne a prima quidem Aug. Confessionis adornatione improbationem contrariorum adjectam, nihilominus subaudiendam fuisse.
About this text
Samuel Strimesius — Prefatio through Controversiae Post Lutherum Controv. III-XIII + XV Tolerantia, Hexades Annotationum Prooemium and Annotatio I through Decem Theses / Francus plus Annotatio II §.I-§.VI and Annotatio III §.I–§.VII (through Cassellanum 1661) from Ingenua in Controversias Evangelicorum (Frankfurt an der Oder, 1708). Honest partial; Prefatio silence reasons, Annotatio III §.VIII+ fruits / §.IX+, Hexades theses body, deeper Controversiae / Part II remain.
English follows the locked 1708 Francofurti ad Viadrum Latin of Prefatio §I–II, Crimina defenses through III, Part I Protheoria through Controversiae Obices/Historia/Varii gradus, Formula Discord/Disparitas, Ulterius confirmatur / Classes / Formula protest / triplex differentia, Coena Domini Controversiae Priores through Precariae Hypotheses (Controv. print pp. 34–40), Controversiae Post Lutherum Natae Controv. III–XV tip (providence through De Tolerantia mutua; Controv. print pp. 40–78), Hexades Annotationum Prooemium H.I–§.III (Hexades print pp. 1–4 / PDF ~182–185), and Annotatio I De Augustana Confessione §.I–§.VIII tip (Hexades print pp. 5–24+ / PDF ~186–205+), reconstructed from Google Books PDF page images (ONB copy, id 3epYAAAAcAAJ) with pdftotext as check. No modern English was copied. Sister Halle digitization of Ingenua in Arminianismum (DOI 10.25673/65287) remains Anubis-blocked — skipped; Controversias only. Prefatio silence reasons, Annotatio I §.IX+, Hexades theses body beyond §.VIII, and remainder of Controversiae / folio remain.
Witnesses
- Copy-text Locked Latin, Prefatio section I tip (Schrey & Hartmann 1708) (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Prefatio §II + Crimina heads + Part I Protheoria densify (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Prefatio Crimina defenses densify (IV + Crimina I–II opening) (Latin)
- Checked print Tesseract Prefatio Crimina defenses pages 44-56 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Crimina II rem + Crimina III + Cassel Art. III–V densify (Latin)
- Checked print Tesseract Prefatio Crimina II–III pages 57-75 (Latin)
- Checked print pdftotext Prefatio Crimina II–III pages 56-75 (Latin)
- Checked print pdftotext Part I Protheoria body pages 102-120 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Controversiae Obices/Officia/Historia/gradus densify (Latin)
- Checked print Tesseract Part I Protheoria body pages 114-120 (Latin)
- Checked print pdftotext Part I Protheoria body pages 102-120 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Formula Discord / Digressio / Bossuet / Disparitas densify (Latin)
- Checked print pdftotext Part I Protheoria pages 121-127 (Latin)
- Checked print Tesseract Part I Protheoria pages 121-127 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Ulterius confirmatur / Classes / Formula protest / triplex densify (Latin)
- Checked print pdftotext Part I Protheoria pages 126-135 (Latin)
- Checked print Tesseract Part I Protheoria pages 126-135 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Coena Domini body start densify (Q.I–II / Precariae Hypotheses) (Latin)
- Checked print pdftotext Coena Domini pages 134-141 (Latin)
- Checked print Tesseract Coena Domini pages 134-141 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Post Lutherum Providentia Controv. III opening densify (Latin)
- Checked print pdftotext Post Lutherum pages 141-155 (Latin)
- Checked print Tesseract Post Lutherum pages 141-144 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Controversiae Post Lutherum Controv. VI Reprobation densify (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Hexades Annotationum Prooemium H.I–§.III densify (Latin)
- Checked print pdftotext Hexades Prooemium PDF pages 179-186 (Latin)
- Checked print Tesseract Hexades Prooemium pages 182-186 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Hexades Annotatio I §.I–§.IV densify (Latin)
- Checked print pdftotext Hexades Annotatio I PDF pages 186-198 (Latin)
- Checked print Tesseract Hexades Annotatio I pages 186-193 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Hexades Annotatio I §.V–§.VII densify (Latin)
- Checked print pdftotext Hexades Annotatio I PDF pages 192-205 (Latin)
- Copy-text Locked Latin, Hexades Annotatio I §.VIII densify (Latin)
This is an AI-assisted study translation. Source fidelity and completeness have not been independently certified. Open Latin on each section (or the Latin source witness link) for the source text. This is not a complete critical edition.